اسد الله معطوفى
1061
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
گرگان متصور است براى اين گورستان نيز مصداق مىيابد . ولى اين دليل و علت از بقيه علمىتر و صائبتر است كه فلسفه وجودى اين قبرستان بيشتر مىتواند بخاطر حضور خانها و دامداران بزرگ ناحيه كوهستانى هزار جريب باشد كه بعدها بخاطر حضور چنين امواتى ( متعلق به شخصيتهاى معروف و صاحب شأن اجتماعى ) ، بسيارى ديگر را تشويق و تحريك به دفن اموات خود نمود كه از اطراف و اكناف به آنجا منتقل كنند . 3 - تعدادى از سنگها متعلق به خاندانهاى بزرگ و معروف مازندران و گرگان ( استراباد ) هستند ، مثل سادات انزانى ( بندرگزى ) از فرزندان جبرئيل ( سادات هزار جريبى ، ميرشاهى ، مرعشى و سادات روزافزونى ) . چند سنگ هم متعلق به حاكمان بومى منطقه مثل اسپهبد گستهم ، ملك شمال ، ملك اسكندر ، بادله ، ملك محمد سلاحدار و خاندان سفيدچاهىاند . در بين چنين شخصيتهاى متنفذ و صاحب شأن و منزلت اجتماعى ، شخصيتهاى علمى هم دفن مىشدهاند . محمد صالح استرابادى در كتاب خود « شرح حال علما و ادباى استراباد » در اين باب مىنويسد : « ملا احمد على كردمحلى ( كردكوئى - نگارنده ) كه اين بنده بعنوان شاگرد نزد او تلمذ نمودهام ، در علم فقه كامل بود . ولى به جهت امراض سينه زياد به مباحثه نمىپرداخت . اغلب اوقات عمر شريف خود را در فقر و پريشانى به مطالعه و توجه به امر معيشت مىگذرانيد . چون عالم فانى را بدرود گفت در امامزاده ( گورستان ) سفيدچاه كه از محال هزار جريب است مدفون شد » . 67 4 - سنگها اكثرا خاكسترى تيره و متعلق به كوههاى اطرافند . 5 - سنگها از نظر شكل ، فرم و هيبت به دو دسته كلى تقسيم مىشوند ، الف : نوع ايستا ( ريشهاى - عمودى ) كه اكثريت را تشكيل مىدهند . ب : نوع گهوارهاى يا صندوقى كه تعدادشان زياد نيست . 6 - حجارى و حكاكى اعم از گود يا برآمده به صورت محرابى شكل بر روى اكثر قريب به اتفاق سنگها ديده مىشوند . 7 - بسيارى از سنگ مزارها در طى تاريخ در دل خاك مدفون شدهاند . در چند مورد نيز ديده شده كه اهالى از سنگهاى قديمى بجاى سنگ لحد در قبور ديگر استفاده كردهاند .